एका मताने नाही, पसंतीने जिंकणार आमदार
पहिली पसंतीच नाही, दुसरी-तिसरी पसंती ठरवणार आमदार!
५,००१ मतांचा जादुई आकडा पार करणार कोण?
सोलापूर…
भारतीय लोकशाही ही जगातील सर्वात मोठी लोकशाही मानली जाते. ही लोकशाही केवळ संविधानावर टिकून नसून निवडणुकांच्या प्रक्रियेद्वारे ती जिवंत ठेवली जाते. अब्राहम लिंकन यांच्या शब्दात सांगायचे तर, “लोकांनी, लोकांच्या हितासाठी, चालवलेले लोकांचे राज्य म्हणजे लोकशाही.”
या लोकशाहीचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे महाराष्ट्र विधान परिषदेच्या शिक्षक आणि पदवीधर मतदारसंघाच्या निवडणुका. औरंगाबाद, पुणे, नागपूर हे ३ पदवीधर तर अमरावती आणि पुणे हे २ शिक्षक असे एकूण ५ मतदारसंघात शुक्रवार २३ ऑक्टोबर रोजी मतदान पार पडले. या ५ मतदारसंघात १८२ उमेदवार रिंगणात आहेत. आता मंगळवार २७ ऑक्टोबर रोजी मतमोजणी होणार आहे. या पार्श्वभूमीवर या निवडणुकीची मतमोजणी नेमकी कशी होते, हे समजून घेणे अत्यंत रंजक आहे.
सर्वसाधारण निवडणुकीपेक्षा वेगळी प्रक्रिया –
या निवडणुकीत EVM नसते तर मतपत्रिका असते. मतमोजणीच्या दिवशी सर्वप्रथम स्ट्रॉंगरूममधून मतपेट्या बाहेर आणून त्यांचे सील उघडले जाते. मतपत्रिकांचे गठ्ठे बनवले जातात. वैध आणि अवैध मतपत्रिका वेगळ्या करून संशयास्पद मतपत्रिकांबाबत अंतिम निर्णय सहायक निवडणूक निर्णय अधिकारी तथा जिल्हाधिकारी घेतात.
कोटा पद्धत काय आहे? –
समजा, एका मतदारसंघात एकूण १०,००० वैध मते पडली आणि ४ उमेदवार (अ, ब, क, ड) रिंगणात आहेत.
पायरी १: विजयाचा कोटा ठरवणे
कोटा काढण्याचे सूत्र आहे : (एकूण वैध मते ÷ २) + १
म्हणजे (१०,००० ÷ २) + १ = ५,००१. म्हणजेच जिंकण्यासाठी उमेदवाराला किमान ५,००१ मते मिळवणे बंधनकारक आहे.
पायरी २: पहिली फेरी – पहिल्या पसंतीची मते
पहिल्या फेरीत फक्त पसंती क्रमांक १ ची मते मोजतात.
उमेदवार ‘अ’ – ४,०००
उमेदवार ‘ब’ – ३,०००
उमेदवार ‘क’ – २,०००
उमेदवार ‘ड’ – १,०००
कोणालाही ५,००१ चा कोटा मिळाला नाही, म्हणून दुसरी फेरी.
पायरी ३: दुसरी फेरी – कमी मतांच्या उमेदवाराला बाद करणे
सर्वात कमी मते असलेला ‘ड’ (१,००० मते) बाद होतो. आता त्याच्या १,००० मतपत्रिकांवर मतदारांनी दिलेला दुसऱ्या पसंतीक्रमाचा क्रम पाहिला जातो.
समजा, ६०० मते ‘अ’ ला, ३०० मते ‘ब’ ला, आणि १०० मते अवैध.
नवीन स्थिती: अ = ४,६००, ब = ३,३००, क = २,०००. अजूनही कोटा पूर्ण नाही.
पायरी ४: तिसरी आणि निर्णायक फेरी
आता सर्वात कमी मते असलेला ‘क’ (२,००० मते) बाद होतो. त्याच्या मतांपैकी १,२०० मते ‘अ’ कडे आणि ५०० मते ‘ब’ कडे हस्तांतरित झाली.
अंतिम स्थिती: अ = ४,६०० + १,२०० = ५,८०० मते, ब = ३,३०० + ५०० = ३,८०० मते.
आता ‘अ’ उमेदवाराने ५,००१ चा कोटा पार केला, म्हणून ‘अ’ विजयी घोषित.
या प्रक्रियेतून काय शिकायचे?
पहिल्या फेरीत पिछाडीवर असलेला उमेदवारही दुसऱ्या-तिसऱ्या पसंतीच्या मतांच्या जोरावर विजयी होऊ शकतो. म्हणूनच शिक्षक-पदवीधर निवडणुकीत १, २, ३… प्रत्येक पसंतीक्रमाचे मत अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. जर कोटाही पूर्ण झाला नाही तर शेवटी सर्वाधिक मते मिळवणारा उमेदवार विजयी ठरतो. ही प्रक्रिया वेळखाऊ असली तरी सर्वांची उत्कंठा शिगेला पोहोचवणारी असते.
________________
*बातम्या व जाहिरातीसाठी संपर्क करा -*
*संपादक :- अमोगसिद्ध मुंजे*
*मो. 9423535294*
